1. Jak ta pompa może pobierać tyle energii z zimnego powietrza na zewnątrz domu?

To w parze wodnej atmosfery zgromadzona jest rzeczywiście duża ilość energii, a ta pompa wykorzystuje ten "produkt odpadowy".
Podczas ulewy 30mm/m kwadratowy na parcelę budowlaną o powierzchni 1000 m kwadratowych przypada ponad 20000 kWh, kiedy to chmura kondensuje się w krople deszczu (kondensacja /ciepło tworzenia się pary; 2259 Ws/g). Jest to ilość energii wystarczająca do ogrzewania normalnego domu przez cały rok! Następnie zamarzanie, czyli przechodzenie kropel w lód, np. na gruncie pompy Octopus, uwalnia dalej kilka tysięcy kilowatogodzin (ciepło tworzenia lodu; 333 Ws/g). Tytułem porównania można tu powiedzieć, że jeśli taka sama ilość wody gruntowej na tejże parceli (30000 litrów) dozna spadku temperatury za sprawą pompy gruntowej powiedzmy od 6 0 C do 1 0 C, to tym przypadku uzyskana energia wynosi 174 kWh. A pompa firmy Octopus potrafi, zyskać z takiej samej ilości wody ponad 100 razy tyle energii, ile wyprodukuje pompa cieplna gruntowa. Jest to wymowny obraz "rezerwuaru nieba" jako nieograniczona ilość zmagazynowanej energii słonecznej!

2. Czy zima nie szkodzi zbyt mocno (chłód i wilgoć) na kompresor i presostat w szafie z aparaturą?

Octopus składa się tylko z jednostki, zawierającej profile wyparownika wstępnego (sople lodowe) na zewnątrz, w nierdzewnej szafie z aparaturą: wymiennik ciepła, presostat i kompresor. Dzięki izolacji szafy uzyskuje się zarazem pracę bezgłośną a komponenty pompy chronione są przed zimnem i utrzymują przyjemną temperaturę, jaką układ w trakcie pracy sam wytwarza w izolowanej szafie.

3. Czy można starać się o państwowy zasiłek energetyczny z tytułu zainstalowania pompy Octopus?

Gminy tzw. ekologiczne (posiadające status gminy ekologicznej) posiadają fundusz dopłat na wymianę ogrzewania, przy czym preferuje się znacznymi dotacjami zakłady produkcyjne, sklepy, magazyny itp. Istnieje możliwość uzyskania korzystnego kredytu w Banku Ochrony Środowiska.

4. Czy muszę poprosić technika chłodniczego z licencją, aby zainstalować Octopusa?

Można poprosić swego lokalnego instalatora. Jeśli w trakcie robot pojawią się, jakieś pytania, to Octopus jest do dyspozycji. (Polska: tel. 507-128-344, tel. 507-128-345)

5. Co różni technicznie Octopusa od innych pomp cieplnych?

Konwencjonalne pompy cieplne są zaopatrzone w zawory ekspansyjne a patent Octopusa stosuje m.in. technikę rurek kapilarnych. Daje to znacznie cichsze działanie i dłuższą żywotność kompresorów, bo nie ma oporu przy uruchamianiu w obwodzie pompy cieplnej (system bezciśnieniowy w połączeniu spoczynkowym!).

Octopus można dlatego zaprojektować na maksymalne zaoszczędzanie energii, bez uwzględnienia zwiększonej liczby startów i zatrzymań, Co jest nieuchronne przy modelach o pełnej mocy. Dalej, Octopus ma tylko 1 wymiennik ciepła, który minimalizuje straty z powodu transmisji. W urządzeniach na pompę cieplną ziemną znajdują się normalnie 2 wymienniki ciepła: 1 na zewnątrz domu i 1 wewnątrz, co zwiększa wspomniane straty energii.

I wreszcie Octopus jest konstrukcyjnie genialnie prostą pompą. Jedynie kompresory mają detale ruchome. Daje to długi i bezproblemowy czas eksploatacji.

6. Mój sąsiad ma komfortową pompę cieplną, która nam przeszkadza swym hałaśliwym wentylatorem. Czy pompa firmy Octopus jest cichsza?

Octopusa nie słychać bardziej niż lodówkę, jaką masz w kuchni. Z odległości 5 m wcale tej pompy nie słyszysz.

7. Czy Octopus jest pod względem działania bardziej niezawodny niż konwencjonalne cieplne pompy ziemne?

W Octopusie, który zawiera jedynie 1 komponent z ruchomymi detalami, czyli kompresor, może się zepsuć w zasadzie tylko on. Ale jest to nieprawdopodobne, bo mikroprocesor ciąg1e nadzoruje ten system i wyłącza kompresor, jeś1i ciśnienie lub temperatura za bardzo się podnosi.

Jeśli przyjmiemy, że wiodący dostawcy pomp ciepła gruntowego lub górskiego znają się na swych kompresorach równie dobrze, jak pracownicy Octopusa, oraz że te sprężarki wyposażone są w automatyczne zabezpieczenie przeciw zakłóceniom funkcjonowania, to jest to m.in. słabym ogniwem w spirali kolektora. Tu może wystąpić przeciek w taki sam sposób, jak to bywa w spirali zmywarek prędzej lub później (prawo Murphy'ego: " jeśli coś może się zepsuć , to na pewno tak się stanie").

Zamiast spirytusu, (Svedol) stosuje się jako chłodziwo (czynnik chłodzący) w spirali niebezpieczny dla środowiska glikol, który wygląda jako roztwór alkoholu. Gdy zawartość spirytusu obniży się gdzieś w spirali kolektora (a jego zawartość może bardzo się zmienia w spirali o długości 300-400 m), to płyn kolektorowy zamarza na moment i jego lód dochodzi do pompy, co powoduje rozsadzenie płytowego wymiennika ciepła (kondensatory) i ewentualnie uszkodzenie kompresora.

Również urządzenia ekskluzywne 0 licznych funkcjach automatycznych wbudowanych w pompy cieplne - m.in. dla cieplej wody z kranu - narażają nowoczesne cieplne pompy ziemne na zakłócenia eksploatacyjne. Aby podnieść temperaturę wody do 55 0 C, trzeba pogodzić się z częstymi defektami kompresora!

W rezultacie firma Octopus skonstruowała pompę z rurkami kapilarnymi, w odróżnieniu od konwencjonalnych pomp cieplnych z zaworami ekspansywnymi, całkiem bezciśnieniową przy swym położeniu spoczynkowym. I nie ma tu w obwodzie oporu przy uruchamianiu, jaki mógłby zużywać kompresor. Tylko na podstawie tego genialnego detalu konstrukcyjnego Octopus daje większą nie­zawodność eksploatacji niż inne pompy cieplne.

8. Czy jest, więc Octopus również pewniejszy w eksploatacji niż komfortowe pompy cieplne?

Tak jest, i to z tego samego powodu, jak powyżej! Pompy cieplne na powietrze mają znacznie więcej ruchomych zużywających się detali, jakie mogą szwankować.

Poza tym tak zwane pompy cieplne komfortowe są przekształconymi konstrukcyjnie aparatami klimatyza­cyjnymi i jako takie są doskonałe, by chłodzić pomieszczenia w upalny dzień letni. Dlatego właśnie ze wzg1ędu na swą konstrukcję mniej nadają się do ogrzewania, jako że płytki wyparownika wstępnego, między którymi przechodzi powietrze i oddaje swe ciepło, pokrywają się szybko lodem, jaki m.in. zwiększa obciążenie i tym samym zużywa kompresor.

Co prawda komfortowe pompy cieplne zaopatrzone są w automatyczną funkcję odmrażania (kradzież energii na rozmrażanie?), ale często nie wystarcza tego w naszej skandynawskiej pogodzie zimowej. Zwykły dzień zimowy z paroma stopniami powyżej zera i mżawka tworzą rychło lodowe zakrzepy w płytkach wyparownika pompy cieplnej. Dziesiątki tysięcy awaryjnych komfortowych pomp cieplnych w ostatnim dziesięcioleciu świadczą o niewystarczalności konstrukcyjnej w naszym klimacie.

9. Czy pompa firmy Octopus jest bardziej przyjazna środowisku niż pompy ziemne lub górskie?

Tak samo jak spirale zmywarek i pralek nierzadko się psują (prawo Murphy'ego!), dzieje się to też czasem z ziemnymi spiralami cieplnymi. Czasem nieszczęśliwie stoisz przed kłopotem, że częściowo zlokalizowany i częsty przeciek - bynajmniej nie gratisowy, - a zara­zem wg prawa o środowisku musisz uzdrowić wodę gruntową, ewentualnie od trującego glikolu (porównaj nieszczęście Rhoca Gilla w Hallansăsen!), Co w zasadzie jest niemożliwe.

Jeden z dostawców stara się wyjść naprzeciw temu pytaniu twierdząc, że stosuje li tylko glikol "przyjazny środowisku". Miejmy nadzieję, że ma na myśli Svedol lub inną mniej szkodliwą mieszankę spirytusową, np. glikol propylenowy (dodawany czasem do wina). Przez glikol rozumie się glikol etylenowy, który wg inspekcji chemicznej jest bardzo trujący. W tym przypadku nie jest to Svedol lub glikol propylenowy, całkiem bezpieczny dla wody gruntowej i jej mikroorganizmów.

Niektórzy dostawcy pomp ciepła (górskiej) twierdzą, że, "jeśli zdarzy się przeciek, to chłodziwo zatrzymuje się w wywierconym otworze i wystarczy je tylko wypompować". To nieprawda! Cała zasada pompy ciepła (górskiej) opiera się na obfitym obrocie wody gruntowej w tym otworze. Jeśliby otwór był całkiem szczelny, to ciepło nie wystarczyłoby na wiele minut! Widocznym dowodem oczywistego ryzyka przeciekających spirali kolektorów jest to, że wszyscy ludzie z biura ds. środowiska naszej gminy zabraniają glikolu lub spirytusu w instalacji, gdyż wówczas może to zagrażać szczelności wodnej lub studni. W takich przypadkach można jedynie zatwierdzić ewentualnie rozpuszczanie soli!

10. W broszurze Octopusa podaje się 70% - 85% zaoszczędzenia energii, skoro rachunek energii, jaki otrzymałem, wskazuje tylko na 60% oszczędności?

Ten najwyższy procent dotyczy domu z najlepszą instalacją, która ze względu na koszty obejmuje w zasadzie tylko nowe budynki. Optymalizacja polega także na tym, że pompa ciepła z lodu tak rozdziela ciepło w domu poprzez ogrzewanie podłogi a dopływające powietrze podgrzewa wstępnie część wysoką pomieszczenia, ewentualnie nocną taryfę za prąd wykorzystuje się na ponowne rozdzielenie ciepła między piwnicę a cieplejsze mieszkanie.

Program kalkulacyjny urzędu ds. mieszkańców nie bierze pod uwagę tych ekstra czynników i dlatego oszczędność na energii dla istniejącego domu jest nieco mniejsza. W związku z tym można powiedzieć, że kiedy przedstawiciele np. komfortowych pomp cieplnych mówią: "3": - zwrot każdej korony za energii?", to odnosi S~? to do optymalnych warunków pogodowych. Roczny współczynnik ciepła (SPF) pozostaje zawsze znacznie skromniejszy, jako że oszczędność na energii zmniejsza się bardzo w okresach chłodniejszych zim, kiedy to potrzeba ciepła najwięcej.

11. Co dzieje się, gdy nastąpi przerwa w dopływie prądu podczas mojej nieobecności?

Pompa rusza automatycznie, gdy prąd wraca.

12. Czy mogę zachować swój stary kocioł do grzania wody z kranu?

Tak, jeśli kocioł nie jest za stary. Ponieważ jest on obliczony na ogrzewanie domu oraz wodę z kranu, straty na nim bywają często bardzo wysokie, jeśli chcesz ogrzewać wodę, zwłaszcza, gdy kocioł jest stary i zużyty. Lepiej zainstalować nowe urządzenie przygotowujące tylko ciepłą wodę.

13. Czy mogę przygotowywać wodę ciepłą przy pomocy Octopusa?

Tak, to zabezpiecza się doskonale przy pomocy płytkowego wymiennika ciepła. Ponieważ w systemie Octopusa temperatura wody nie powinna przekraczać 46 0 C, (bo wyższa powoduje szybsze zużycie kompresora!), podgrzewacz wody musi dawać 65-70 0 C. Służy to dobrze temu, by Octopus mógł podgrzać wstępnie wodę do użytku domowego.

14. Czy mogę podgrzewać wodę także w lecie?

Tak, ale trzeba usunąć bocznikowanie obwodu kaloryferów, jednocześnie, gdy Octopus grzeje wodę w zbiorniku do temp. 46 0 C. System podgrzewający wodę zamyka się poprzez wymiennik ciepła zewnętrzny.

15. Jaką mogę mieć pewność, że Octopus nie jest dotknięty tzw. chorobą dziecięcą?

Pompa cieplna firmy Octopus nie jest wcale nowym wyrobem. Nie podbiła ocalej Szwecji dopiero teraz. Prototyp dzisiejszego Ocopusa skonstruowano na początku lat dziewięćdziesiątych. Od tamtego czasu upłynęło wiele wody czyli że Kurt Karlsson udoskonalił w ciągu lat swój wyrób. Dziś jest to pompa cieplna wypróbowana i suwerennie niezawodna w eksploatacji.

16. Czy Octopus ma, jakiś certyfikat jakości?

Octopus jest szwedzkim wynalazkiem, który działa w Szwecji pod rygorystyczną kontrolą na różnych stopniach produkcji. Produkcja odbywa się zgodnie z procesem produkcyjnym wg certyfikatu ISO 9002. Octopus ma znak CE (UE).

17. Dlaczego Octopus nie należy do Szwedzkiego Związku Pomp Cieplnych (SVEP)?

SVEP jest dzisiaj organizacją reprezentującą interesy głownie - zagranicznych producentów pomp cieplnych. Ponieważ Octopus reprezentuje technikę nową i efektywniejszą, która jawnie konkuruje z dominującymi interesami zagranicznymi w łonie SVEP, nic nie przemawia za tym, by Związek Pomp Cieplnych troszczył się o interesy Octopusa.

18. Czy nie powinienem stawiać na ciepło górskie (pompa cieplna górska), aby całkowicie pokryć zapotrzebowanie dodatkowego ciepła (szczytowego) na zimne dni?

Ze względu na koszty nie wykonuje się obecnie żadnych instalacji na pompy cieplne, które by w pełni pokrywały zapotrzebowanie na ciepło przez wszystkie dni sezonu grzewczego. Człowiek jest dziś zadowolony z zaspokajania potrzeb energetycznych w ciągu ok. 80% dni. Tak, więc również pompy górskie potrzebują dzisiaj ciepła szczytowego.

19. Czy pompa Octopus musi być umieszczona po słonecznej stronie domu?

Niekoniecznie, daje to marginesową korzyść, nie jest to wcale konieczne. Słońce znajduje się przecież tak nisko zimą, że jego wkład cieplny można w zasadzie pominąć. Ważne jest natomiast, by pompy cieplnej nie umieszczać w miejscu całkowicie po stronie zawietrznej, bo potrzeba zapewnić pewną wymianę powietrza.

20. Czy można latem chłodzić przy pomocy Octopusa?

W zasadzie tak, ale to odradzamy. Ponieważ Octopus jest systemem powietrzno-wodnym, byłby duży kłopot z korozją w sieci kaloryferów, jeśliby pompę stosowano także do chłodzenia w czasie lata. Octopus zresztą udoskonalono optymalnie tak, aby przede wszystkim dawał możliwie dobrą oszczędność energii w zimie.

21. Mój kocioł elektryczny jest dopasowany do pompy cieplnej. Czy poradzę sobie bez sterowania Octopusem?

W kotłach elektrycznych, które przygotowano dla włączenia do pomp cieplnych, zdarza się bardzo często, że sterowanie kotła funkcjonuje jedynie razem z pompą tej samej produkcji. Ponieważ sterowanie Octopusa ma najczęściej inne rozwiązanie techniczne niż wspomniana pompa cieplna, trzeba zazwyczaj zainstalować sterowanie elektroniczne Octopusa, jeśli nie inne, aby uzyskać maksyma1ną niezawodność eksploatacji.

22. Czy są jakieś oficjalne testy (np. od Państwowego Zakładu ds. Prób) poczynione na pompie Octopusa?

Nie, z następującego powodu. Współczynnik termiczny Octopusa (ilość między wynikiem oddanym a doprowadzonym) zmienia się w szerokich granicach, zależnie od warunków zewnętrznych. Temperatura powietrza, jego wilgotność, wiatr oraz struktura zamrożonego lodu - to czynniki wpływające na współczynnik ciepła w każdym danym przypadku. (COP = Coefficient of Performance = współczynnik realizacji). Ponieważ chodzi tu o roczny średni czynnik ciepła (SPF = Season Performance Factor = sezonowy czynnik realizacji) włącznie ze stratami transmisji, jakie nas interesują (porównaj np. pompę cyrkulacyjną o spirali kolektora w pompie ciepła ziemnego); ok. 3000 kWh rocznie, i w czym również domowe zapotrzebowanie energii może być wpływowym parametrem, za1eżnym od stosowanego modelu wyliczeń, to podawanie dokładnej wartości wynikłej z optymalnych badań laboratoryjnych nie ma tu pełnego znaczenia. Zamiast tego, podajemy najmniejszy roczny przeciętny czynnik ciepła dla normalnie zaprojektowanych instalacji, w oparciu o praktyczne badania wentylatorowe przy pomocy Octopusa (zobacz np. w broszurze dom Ortenbergerów, gdzie roczny SPF netto z lat 1992 - 1997 wynosi 3).

23. Jakie ruchome zużywające się części znajdują się w pompie cieplnej Octopus?

Tylko kompresor.

24. Jakiego typu kompresor ma pompa?

Kompresor, który pochodzi m.in. z firmy Tecumsech w USA (wiodący producent światowy kompresorów), ma napęd tłokowy, jest hermetycznie, zamknięty fabrycznie i nie potrzebuje smarowania konserwacyjnego. Ostatnio jednak stosuje się doskonalszy kompresor firmy Copeland (ślimakowy).

25. Jaki jest realny czas eksploatacji pompy cieplnej Octopus?

Ponieważ "sople lodu", skrzynia z aparaturą i postument są wykonane z odpornego na korozję aluminium, to w zasadzie zużywa się tylko kompresor. A ponieważ zużycie każdorazowe, gdy pompa rusza, jest znikome (bez ciśnienia w położeniu spoczynkowym!), wpływa to na okres eksploatacji. Niedopasowany Octopus (pompa na chodzie prawie cały czas) powinien trwać np., co najmniej 20 lat w normalnym przypadku, podczas gdy pompa o większej mocy znacznie dłużej (długie pauzy eksploatacyjne!).

26. Czy nie macie listy referencyjnej klientów, do których można by zadzwonić i spytać na temat Octopusa?

Mamy, j ą! Ale np. ty, który jesteś zadowolonym klientem Octopusa, może nie chcesz, by do ciebie dzwoniono ze zwykłej ciekawości. Wobec tego staramy się nie ujawniać naszej listy referencji i tylko dzielić się nią z tymi, którzy zdecydowali się na sopel lodowy.

27. Dlaczego nie podaje się mocy zasilania i uzysku dla różnych pomp cieplnych Octopusa, tak samo jak to się praktykuje w tej branży (wprowadzane chłodziwo: 0 0 C, wychodzący nośnik ciepła: +45 0 C)? 

Współczynnik termiczny Octopusa (różnica ilości między efektem odbieranym a doprowadzonym) waha się normalnie w granicach 2 do - 5, w zależności od warunków zewnętrznych. Temperatura powietrza, jego wilgotność wiatr i grubość przymarzniętego lodu - to czynniki wpływające na współczynnik ciepła w każdym poszczególnym przypadku.

Ponieważ ludzi interesuje roczna oszczędność netto na energii, możemy podawać tylko dla normalnego przypadku zaoszczędzanie szablonowe wynoszące od 45 do - 80% poprzednich kosztów ogrzewania.

28. Czy czynnik chłodzący (chłodziwo) nie tworzy ryzyka wybuchu w Octopusie?

Nie ma zwiększonego ryzyka eksplozji, zwłaszcza, że pompa jest zainstalowana poza domem. Zresztą ilość gazu jest w Octopusie bardzo mała. Inspekcja ds. eksplozji też nie miała, więc zastrzeżeń, co do stosowania gazu w Octopusie.

29. Kto świadczy serwis w mojej miejscowości?

Wg gwarancji fabrycznej (na 2 lata) i z naszej sieci serwisowej zorganizowaliśmy nasz zespól serwisowy, gotowy do wyjazdu do jakiejkolwiek miejscowości w Polsce . Ponieważ może ulec awarii kompresor, presostat lub sterowanie, a wszystkie trzy są znakomitymi komponentami standardowymi, lokalny technik ds. chłodnictwa lub elektryk może zaradzić ewentualnym zakłóceniom eksploatacyjnym. Technika Octopusa wymaga, więc minimalnego zapotrzebowania serwisowego, z trzech głównych powodów:

Octopus zawiera tylko 1 komponent z częściami ruchomymi - - kompresor. Tak, więc, nie mogą zaszwanko­wać żadne inne detale wentylacyjne, zawory ekspansywne lub podobne.

Nic tu nie obciąża kompresora i tym samym go nie zużywa. Nasi koledzy z tej branży też starają się osiągnąć taki stan rzeczy, stosując bezpośrednie ogrzewanie wody sanitarnej, przy pomocy wody prowadzącej nadmiernie ogrzanej (50 0 C - - 55 0 C), ale to obniża współczynnik ogrzewania.

W tradycyjnej technice pompy cieplnej występuje warunek przeciwieństwa. Jeśli pompę dopasuje się tak, że kompresor uzyskuje długie okresy funkcjonowania z ruszaniem i zatrzymywaniem się (małe zużycie), to instalacja z pompą cieplną ma wymiar za mały. W ten sposób ogranicza się oszczędzanie energii. Jeśli natomiast wybierze się silną pompę cieplną o większej wymianie energii, ale w konsekwencji z wieloma krótkimi okresami pracy kompresora i krótkimi przerwami, to wtedy mamy większe zużycie kompresora.

Pompy cieplne firmy Ocopus nie mają tego ograniczenia i dlatego można tu wybrać model silny na maksymalny wymiar energii.

Prostota i wraz z nią niezawodność napędu to wynalazek firmy Octopus - gwiazdą przewodnią Kurta Karlsna, który tak to krótko wyraża:

30. Octopus jest w swej konstrukcji tak prosty i w działaniu tak niezawodny, jak jakakolwiek lodówka - oczywiście renomowanej firmy. Uczciwie powiedziane? Czy Octopus nie ma żadnej wady?

Nie, w naszym przekonaniu faktycznie żadnej. Niektórzy ludzie myślą wprawdzie instynktownie pod pierwszym wrażeniem, że pompę cieplną z jej "soplami lodu" trudno jest ulokować w ogrodzie z powodu jej specyficznego kształtu. A oto małe porównanie! Maszt na żaglowce nie jest zbyt ładny jako taki. Ale przedstawia pozytywną wartość i to czyni go, czymś oczywistym. Podobnie sopel lodowy staje się naturalnym elementem w ogrodzie w następstwie zalet ekologicznych i gospodarczych, jakich dostarcza Octopus.

W Skanii, gdzie Octopus działa już od lat, występuje również tendencja, by sopel lodowy umieszczać obecnie w miejscu bardziej wpadającym w oko. Niektórzy ludzie ozdabiają go nawet, jakby swoistą rzeźbę lodową, z lampkami na Boże Narodzenie czy zielonymi krzewami wokół, odpowiednio podświetlonymi.

31. Jakie są różnice w kosztach eksploatacji i obsłudze pomp ciepła Octopus w stosunki do ogrzewania na gaz propan butan i lub paletami drzewnymi dla domku o powierzchni 300 metrów kwadratowych.

Gaz propan butan:
3 500 ltr - przeciętny zbiornik jaki stawiają sobie użytkownicy koło domku, tj. ok. 1840 kg gazu. Roczne zapotrzebowanie (dane podane przez nie zainteresowanego pompą ciepła -użytkownika) dla domku o powierzchni 300 m.kw. to około 9 000 ltr = 5 520 kg. Roczne zapotrzebowanie energii na taką powierzchnię to ok. 30 000 kWh, taką energię (maximum, przy idealnych warunkach) dostarcza Octopus 48X, jej przybliżony koszt uzyskania to około 3 500zł. Ile zapłacimy za gaz (5 520 kg)?
Pelety (odpady drzewne, trociny - prasowane):
1kg = 5 kWh; 30 000 kWh = 6 ton peletu, pod warunkiem, że spalenie tegoż peletu przyniesie nam 100% energii. Niestety tak doskonałego kotła nie ma. W praktyce daje to zużycie około 9 - 10 ton.
Ile to kosztuje?